हाम्रो देशमा वैदेशिक रोजगारी आम्दानीको प्रमुख स्रोत भए पनि वैदेशिक रोजगारीका क्रममा जीवन गुमाएका झण्डै १३ हजार नेपालीको कथा साँच्चै हृदयविदारक छ । वैदेशिक रोजगारीमा गएका मध्ये झण्डै १३ हजार नेपालीले ज्यान गुमाएको वैदेशिक रोजगार प्रवद्र्धन बोर्डले जनाएको छ । आर्थिक वर्ष २०६५ देखि चालु आर्थिक वर्ष २०८०/८१ सम्म मंसिर २६ गतेसम्म वैदेशिक रोजगारीका क्रममा १२ हजार ७३० जनाको अकाल मृत्यु भएको छ ।
वैदेशिक रोजगारीबाट फर्केका युवा कामदारको औसतमा दैनिक तीन जनाको शव आउने गरेको छ । यी मृतक श्रमिकका परिवारलाई बोर्डको कल्याणकारी कोषबाट जम्मा ४ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँ आर्थिक सहयोग उपलब्ध गराइएको छ । थप रूपमा, यस अवधिमा दुई हजार ८६९ बिरामी वा अपाङ्गताका कारण नेपाल फर्किएका छन् भने दुई हजार ८६९ बिरामी वा अपाङ्गता भएका छन् ।
समयसँगै विदेशमा मृत्यु र अपाङ्गता भोग्ने नेपालीको संख्या बढ्दै गएको छ । बोर्डले विदेशमा मृत्यु भएकाका परिवारलाई सात लाख रुपैयाँ आर्थिक सहयोग उपलब्ध गराउँछ । वैदेशिक रोजगारीमा मृत्यु, अपांगता वा रोगको सामना गर्न वैदेशिक रोजगार बोर्डको कल्याणकारी कोषले ५ अर्ब ५१ करोड रुपैयाँ खर्च गरेको छ ।
हालै बोर्डले अपाङ्गता वा बिरामीलाई सहयोग गर्न कल्याणकारी कोषबाट ६ करोड ५१ लाख ३० हजार रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ भने कुल खर्च ६ करोड १३ लाख पुगेको छ । बोर्डले वैदेशिक रोजगारीमा मृत्यु भएका, गम्भीर बिरामी भएका वा अपाङ्गता भएका परिवारलाई आर्थिक सहयोग गर्दै आएको छ ।
वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपाली युवाहरुले विभिन्न चुनौतिहरुको सामना गर्नुपर्ने हुन्छ । प्रस्थान गर्नुअघि स्वास्थ्य परीक्षण गरिसकेपछि पनि बदलिएको वातावरणका कारण धेरै बिरामी पर्छन् । अधिकांश कतार, युएई, साउदी अरेबिया, कुवेत, बहराइन र ओमानलगायत ६ खाडी मुलुकमा जान्छन्। मलेसिया धेरै कामदारहरूको लागि महत्त्वपूर्ण गन्तव्य बनेको छ।
वैदेशिक रोजगार बोर्डको तथ्यांकअनुसार मलेसियामा सबैभन्दा बढी नेपाली आप्रवासी कामदारको मृत्यु भएकोमा तीन हजार ९६७ जनाको मृत्यु भएको छ । साउदी अरेबिया ३ हजार ४ सय ४६ जनाको मृत्यु भएको छ भने कतार २ हजार ४६० जनाको मृत्यु भएको तेस्रो स्थानमा छ ।
बोर्डका प्रवक्ता तथा सूचना अधिकारी टीकाराम ढकालले मलेसियामा नेपाली कामदारबीचको विवादले पनि ज्यान गएको बताए । उनले मलेसिया, साउदी अरेबिया र कतारमा नेपालीको मृत्यु र अपाङ्गताको संख्या अन्य देशको तुलनामा उल्लेख्य रहेको बताए ।
विदेशमा नेपालीको मृत्यु र अपाङ्गताको बढ्दो संख्याले चिन्ता बढाएको छ । प्रवक्ताले प्राकृतिक कारण, कार्डियक अरेस्ट, दुर्घटना र आत्महत्या नै मृत्युको प्रमुख कारण रहेको बताए । कतिपय अवस्थामा, मृत्युलाई प्राकृतिक रूपमा लिइन्छ, विशेष गरी केही देशहरूमा जहाँ प्राकृतिक कारणले मृत्यु हुने प्रवृति हुन्छ।
उहाँले भन्नुभयो, “यसरी बसाइँ सरेका नेपालीहरूमध्ये प्राकृतिक कारणले मात्र नभई विभिन्न कारणले गम्भीर रोग, अपाङ्गता र मृत्यु हुनेको सङ्ख्या उच्च रहेको छ । विशेषगरी गम्भीर स्वास्थ्य अवस्थामा स्वदेश फर्केका युवाहरू । हृदयघात र अन्य जटिलताबाट पीडित हुनुलाई प्राकृतिक मान्न सकिँदैन। यो प्राकृतिक होइन, चिन्ताको विषय हो।”
उनले थपे, “नेपालमा वयस्क र ऊर्जावान व्यक्ति स्वदेशमा बसेर स्वदेश फर्किदा स्वास्थ्य परीक्षण गराएर पास हुने भए पनि अचानक स्वास्थ्य समस्याका कारण मृत्यु हुनेको संख्या अझै धेरै छ । विदेशी वातावरणमा अनुकूल, अप्राकृतिक मृत्युको सामना गरिरहेका छन्, र यो सामान्य वा मामूली कुरा होइन।”
विगतका निष्कर्षमा आधारित अनुसन्धानले पनि विदेशमा रहेका नेपाली श्रमिकहरु मुटुसम्बन्धी समस्याबाट ग्रस्त हुने र हृदयघातका कारण ज्यान गुमाउने गरेको पनि देखाएको छ । मुटु रोग, सडक दुर्घटना, कार्यस्थल दुर्घटना, माइग्रेन, हृदयाघात, क्यान्सर र अन्य विभिन्न कारणले वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपाली कामदारको रोग र अशक्ततामा योगदान रहेको अधिकारीहरुले जनाएका छन् । खासगरी वैदेशिक रोजगारीको प्रवृत्तिमा हृदयघातका कारण ज्यान गुमाउने प्रमुख चिन्ताको विषय बनेको छ ।स्वास्थ्य समस्याका साथै सडक दुर्घटना र आत्महत्याका कारण मृत्यु हुनेको संख्या पनि चिन्ताजनक रूपमा उच्च छ । अधिकारीहरूले रिपोर्ट गरेअनुसार त्यस्ता कारणहरूले नेपाली आप्रवासी कामदारहरूको मृत्युको संख्या बढ्दै गएको छ।
